søndag 14. april 2013

Den som har eit bibliotek
og ein hage, manglar inkje (Cicero)




Utom husnova ligg enno snjoren kvit og tung her på austlandet, nattetemperaturane er under nullpunktet, og ullklede og sjerroksar er framleis dei viktigaste klesplagga for å kome seg gjennom kvardagen. Von om vår er det nå likevel når ein berre kjenner rektig etter, for det dryp taktfast frå yfsedrypet* og fuglane fyller dei tidlege morgonar med muntre menuettar; og kveldane med kjærlege kantater.

I dag er det sumårmål, 14. april, og såleis tida for å snu primstaven over til sumarsida. Sumarhagen, eller hagesumaren - er framleis langt unna, men me markerer primstavsnuinga med å hengje opp dei nylaga fuglekassene i tre og på veggjer omkring på tunet, så solsikkefrø (som skal stå inne og spire ei god stund før dei får friluftsrøynsle trur eg!), og å skjere dei fire aplane i hagen.

Aplane er gamle og ustelte, dei ser mystisk fascinerande ut, men ber ikkje på langt nær så mykje og stor frukt som dei kunne gjort med noko varsam og nøye gjennomtenkt greinskurd.

 
 
Sjølv om eg gjerne kunne tenkt meg å ha aplar som passa til tankebileta mine om ein gamal, overgrodd hage kring eit høgt, smalt og kvitt sveitserstilhus med avskala måling og blondegardiner som rører på seg når ein luskar snøgt forbi i hagen, med ti kattar som skular på deg frå verandakant og hagetre, med vissa om den gamle dama som bur i huset, som støtt har budd i huset, som sumars tid opnar dei dobbeltfløya glasdørene mot verandaen og spelar opera så høgt og så hjarteskjerande at også fuglane har vit til å teie stille, eller som om hausten kan skimtast med korg over armen og eit stort ullsjal kring skuldrene i skogen, som ein skugge mellom dei høge trea, som ein skoddedis som brått fyller deg og brått er borte, som sankar sopp og bær, og som etter det venene dine har fortalt deg kokar dei skumlaste brygg som ho tyller i seg når vinternatta senkjer seg over skjerereira, katteskinna, hustaket og dei vridde, krokete, samanfiltra gamle aplane som strekkjer nakne greiner mot måneljoset og jamrar lydlaust om tider som aldri att skal kome -

***

Trass i dette, me vil gjerne ha eple, for me elskar søteple, eplesaft, eplekake, epleterte, eplemos og alt anna eplete, og då må ein skjere og hevde (gjødsle) og stelle fint med aplane.

Mest alt eg kan om stell av frukttre har eg lært av far min, hagebrukaren, som gjennom eit langt liv har lagt sjel og arbeid i å lage og stelle og halde i hevd ein grøderik frukt-, bær- og grønsakhage. Noko lærdom kan ein likevel også skaffe seg frå litteraturen, og eg held meg i denne samanheng til to kjelder, og to hovudprinsipp:

1. Ein skal ikkje vere for drastisk

Kjelde: Olav H. Hauge:


Eg hogg ned den store apalen utfor glaset.


Han skygde for utsyni, det var eitt, det

 
vart skumt i stova um sumaren, dessutan

 
vilde ikkje Gartnarhallen ha


Flaskeeple lenger.

 
Eg tenkte på kva far min

 
vilde ha sagt, han lika


den apalen.

 
Men eg hogg han ned.

 

 


Det vart ljosare, eg kan
 

sjå ut fjorden og elles


fylgja betre med
 

på fleire kantar.

 
Huset kom meir

 
i berrrsyni


viser meir att.

 
 

Eg vil ikkje vera ved det, men eg saknar apalen.


Her er ikkje som fyrr. Han livde for vinden og gav

 
god skugge, soli glytte gjenom greinene inn

 

 

på bordet, og um nætene låg eg ofte og lydde
 

etter susen i lauvet. Og dei Flaskeepli, det finst ikkje

 
betre eple ut på vårparten, dei har så fin krydda smak.

 
Det gjer ilt kvar gong eg ser stubben; når han er morken,

 
skal eg brjota han upp og slå han sund til ved.

 


2. Ein skal ikkje vere for varsam (passiv)
 
 
 
Kjelde: Ruth Orbach: Eplegriser,

ei biletbok som eg har lese mangfaldige gonger sidan eg var 3-4 år, som handlar om korleis du får att i fleirfald når berre du steller godt med den gamle apalen.
 
"Det stod ein gamal apal i eplehagen vår
som ikkje hadde blomstra på mange Herrens år.

Og folk som såg han meinte: "Hogg gamle kraken ned,
og ta han med til byen og sel han vekk som ved."

Men treet stod og kviskra så berre eg forstod:
"Det er visst ingen lenger som bryr seg om meg no."
 
Eg sa: "Eg bryr meg om deg, om det kan hjelpe litt"
"Å, gjer du det," sa treet, "då skal eg gjere mitt!"
 
 
 
 
Med dette er hagelivet på Sjøli i gong - ambisjonane for sesongen er å lage kjøkenhage, etablere jordskokk-koloni, setje noko levande pil i jorda, stelle i stand ein piknik- og utfartsstad med bålplass og gode sitjeplassar oppe i den vesle lauvlunden øvst mot gjerdet, og elles innvie Lislefivrelet i gledene ved å grave i jorda, verte kjend med meitemarkane, sjå det spire og gro, rake lauv og steikje flesk - og dyrke den Høgaste Solsikka i Norigs land og rike!
 
 
 

3 kommentarer:

Ingalill. sa...

Akk, kunne denne vårlige poetisklitterære tiltakslysta spre seg til indre østlands vinterland også. Her har epletrærne sakte druknet i flere år - og ingen epledoktor i sikte.
Sannelig på tide at du begynte å blogge igjen!

Anonym sa...

Der forsvann hele innlegget mitt, orker ikke å skrive det en gang til, men vil bare nevne at det var to nydelige dikt du hadde publisert. Her er det 15 grader i skyggen nå, men jeg må hvile meg for vi skal i teatret i kveld, og Rossen lurer på hvordan det skal gå med en hostend bronkitt/astma kvinne. Så jeg må ta litt hostesaft og sette meg og slappe helt av, senke skuldrene og kjenne at roen kommer krypende. Men først må jeg finne i sko og klær, finne fram makeup, veske smykker og rufse opp i mitt nydelige røde hår.... Gi den lille en klem

Ugla sa...

Det er viktig å stelle godt med epletrea, men det kan fort bli for mykje frukt og. Jfr, epleboka du viser. Skal bli spennende å høyre kva slags sorter du har. Vi har lobo, filippa, summerred, prinsar, transparent blanch og den beste av alle:Säfsta holm.